Wdrażanie Dyrektywy „Ofiarowej”: Portugalia

Kontynuujemy upowszechnianie wyników naszego ostatniego raportu w projekcie BeneVict, żeby inspirować zmiany w krajowych usługach wsparcia dla ofiar w całej UE.

Raport w projekcie BeneVict obejmuje 26 krajów UE i bada, jak państwa członkowskie UE wdrożyły Dyrektywę w sprawie praw ofiar, dekadę po jej ustanowieniu.


Oto kilka pozytywnych wniosków z Portugalii!

Międzynarodowa konferencja „The Bridge over Troubled Water. Celebrating and Strenghthening Victim Support”

            W dniach 22-23 czerwca 2024 r. w Zagrzebiu (Chorwacja) przedstawiciel Stowarzyszenia Wspierania Działań na rzecz Osób Potrzebujących Pomocy DROGA (dr Maciej Duda) wziął udział w dorocznej konferencji Victim Support Europe (#VSE). Jest to organizacja działająca od 34 lat, zrzeszająca 78 członków z 36 państw. Udziela pomocy ponad 3 milionom ofiar przestępstw rocznie. Konferencja odbyła się pod hasłem „The Bridge over Troubled Water. Celebrating and Strenghthening Victim Support”. W konferencji wzięło udział ok. 200 uczestników z większości państw europejskich oraz delegacja organizacji partnerskiej Victim Support Asia z Korei Południowej. Obrady konferencji transmitowane były również online. Podczas konferencji swoje wystąpienia zaprezentowało 24 prelegentów reprezentujących m.in. Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Włochy, Grecję, Izrael, Portugalię, Francję, Anglię, Walię, Szkocję, Irlandię Północną, Irlandię, Belgię, Holandię, Danię, Niemcy, Austrię, Polskę, Węgry, Estonię, Finlandię oraz Szwecję.

            Pierwszy dzień konferencji rozpoczęło przemówienie otwierające Rosy Jansen (Prezydent VSE) na temat działalności organizacji i wyzwań przed nią stojących. Kolejne wystąpienie było bardzo emocjonalne i wzruszające ponieważ Aleksandra Ivankovic (Zastępca Dyrektora VSE) przeprowadziła rozmowę z Semką Agić – bośniacką ofiarą wojny bałkańskiej, która została wielokrotnie zgwałcona przez serbskich żołnierzy, a jej 19-letni syn zabity w obozie pracy. Następnie Katarzyna Janicka-Pawłowska (Koordynator ds. Praw Ofiar Komisji Europejskiej) zapowiedziała nowe rozwiązania prawne w obszarze ochrony i wsparcia ofiar przestępstw przygotowywane przez Unię Europejską. W tej części konferencji głos zabrały również przedstawicielki gospodarzy – Vedrana Simundża-Nikolić (Ministerstwo Sprawiedliwości, Administracji i Transformacji Cyfrowej Republiki Chorwackiej) oraz Iva Prpić (Departament Wsparcia Dzieci i Rodzin Miasta Zagrzebia).

            Następnie odbył się panel dyskusyjny pt. „Navigating Unity: A Journey to Coordinated Victim Support”.  Moderatorem była Rosa Jansen (Holandia), a wzięli w nim udział Miren Špek (Chorwacja), Jerome Moreau (Francja), Jed Stone (Anglia), Iain Livingstone (Szkocja) oraz Terri Nicholson (Anglia).

            Po przerwie obiadowej odbył się kolejny panel dyskusyjny pt. „Recognising Excellence: A decade of Outstanding Achievements in Victim Support”. Poprowadziła ją Frida Wheldon (Szwecja). W tej części dyskutowali: Nina Fuchs (Niemcy), Leena-Kaisa Aberg (Finlandia), Frederico Moyano Marques (Portugalia) i Kate Wallace (Szkocja).

            Plenarnym obradom konferencji towarzyszyły również tematyczne warsztaty w mniejszych grupach. Przedstawiciel Stowarzyszenia DROGA wziął czynny udział w warsztacie pt. „Collaborative Approaches to Amplifying Voices of Hate Crime Victims” przygotowanym przez Victim Support England & Wales. Pierwsza część warsztatu polegała na teoretycznym prowadzeniu do problematyki przestępstw z nienawiści, zaprezentowaniu programów realizowanych przez organizatorów oraz zaproponowaniu metodologii konstruowania programów prewencyjnych. W drugiej części uczestnicy podzieleni na grupy realizowali zadanie praktyczne. Przedstawiciel Stowarzyszenia DROGA wraz z partnerami z Wielkiej Brytanii i Szwecji przygotował autorską koncepcję kampanii medialnej dotyczącej ofiar przestępstw z nienawiści w Polsce oraz podnoszenia społecznej świadomości problemu.

            Interesującą inicjatywą wprowadzoną po raz pierwszy do programu dorocznej konferencji VSE były tzw. „coffee speed talks” czyli spotkania przy stoliku z przedstawicielami organizacji, którzy prezentowali realizowane przez siebie programy pomocowe. Przybliżone zostały m.in. takie inicjatywy jak: platformy internetowe służące pomocy ofiarom przestępstw, wykorzystanie gier i zabaw w przygotowaniu dziecka do przesłuchania, programy skierowane do sprawców przestępstw, wsparcie kobiet-ofiar przemocy domowej w miejscu pracy, programy prewencyjne realizowane w przedszkolach, narzędzia identyfikacji potrzeb ofiar przestępstw, kulturowe uwarunkowania przemocy seksualnej, harmonizacja pomocy ogólnej z pomocą ofiar konkretnych przestępstw. Były to bardzo inspirujące spotkania pokazujące dobre praktyki i doświadczenia europejskich organizacji zrzeszonych w ramach VSE. W czasie tych spotkań przedstawiciel Stowarzyszenia DROGA pozyskał wiele interesujących materiałów, które mogą posłużyć do projektowania podobnych działań w Polsce.

            Organizatorzy zapewnili również bogaty program atrakcji towarzyszących konferencji – zwiedzanie Zagrzebia z przewodnikiem, przejazd historycznym tramwajem z 1940 roku oraz uroczysta gala w tradycyjnej chorwackiej restauracji w parku miejskim. 

            Drugi dzień obrad rozpoczął się od tzw. „icebreaker session” czyli serii pytań do audytorium. Wszyscy uczestnicy mogli odpowiadać na pytania zadawane przez moderatorkę (Marina Kazakova – Oficer Prasowy VSE) za pomocą aplikacji na telefon (Slido), a wyniki ankiety ukazywały się na bieżąco na ekranach na sali obrad. Był to interesujący sposób zbadania opinii uczestników konferencji na temat ich pracy na rzecz ofiar przestępstw, motywacji, przeszkód, sukcesów.

            Pierwszy panel dyskusyjny zatytułowany „Building Blocks for a Strong National Support System: Foundations and Frameworks” moderowany był przez Leventa Altana (Dyrektor Wykonawczy VSE). W dyskusji wzięli udział: Katarzyna Janicka-Pawłowska (Polska), Nikica Hamer Vidmar (Chorwacja), Antonio De Martin (Estonia) oraz Peter Crory (Irlandia Północna).

            Po przerwie kawowej drugi panel dyskusyjny pt. „Enhancing Accessibility in Victim Support: Ground-Level Solutions and Kay Insights” poprowadziła Adrijana Hanušić Bećirović (Chorwacja). Wzięli w nim udział: Marcel Wientjen (Holandia), Donna Price (Irlandia), Bart Claes (Belgia) i Željka Barić (Chorwacja).

            Po obiedzie odbyła się kolejna seria warsztatów praktycznych. Przedstawiciel Stowarzyszenia DROGA wziął udział w warsztatach „CHAT for Victims – Providing Online Support to Victims of Crimes” zorganizowanych przez Chat4Victims Project Consortium. Na początku organizatorzy zaprezentowali realizowane przez nich formy udzielania pomocy online. Następnie uczestnicy podzieleni na mniejsze grupy mieli dokonać przeglądu argumentów za i przeciw skuteczności udzielania pomocy ofiarom przestępstw przez Internet. Kolejne ćwiczenia polegało na przygotowaniu w parach scenariusza udzielenia pomocy ofierze przestępstwa za pomocą czatu elektronicznego. Przedstawiciel Stowarzyszenia DROGA wraz z partnerką z Belgii opracował i zaprezentował na forum grupy rozmowę z kobietą-ofiarą przemocy domowej.

            Konferencję zakończyło wystąpienie przedstawiciela gospodarzy (Miren Špek – Victim and Vitness Support Croatia), który omówił przyszłe kierunki w wspieraniu ofiar przestępstw. Natomiast władze VSE zaprosiły do udziału w kolejnej dorocznej konferencji, która odbędzie się w Lizbonie (Portugalia).

            Reasumując uznać należy, iż udział w konferencji był znakomitą okazją do zapoznania się z aktualnymi trendami w obszarze ochrony ofiar przestępstw, zaprezentowania dorobku Stowarzyszenia DROGA w tym zakresie, nawiązania nowych kontaktów oraz podtrzymania dotychczasowych znajomości. Zdobyta wiedza i doświadczenie zaprocentuje niewątpliwie w dalszych pracach Stowarzyszenia.

Maciej Duda

Kierunki zmian w Europejskiej Dyrektywie ds. Ofiar

Trwają konsultacje pomiędzy Komisją Europejską a stroną społeczną w sprawie zmian i poprawek w dyrektywie 2012/29/UE, zwanej dyrektywą dotyczącą ofiar przestępstw. Ich celem jest wprowadzenie nowych i bardziej przyjaznych regulacji wspierających ochronę ofiar przestępstw. Na ich podstawie powstał tzw. dokument w sprawie postanowień w dyrektywie (Model Provisions Paper – MPP), który ma za zdanie przedstawienie zmian opinii publicznej. W połowie września zostanie opublikowane wspólne stanowisko Komisji Europejskiej i organizacji społecznych reprezentowanych m.in. przez sieć Victim Support Europe (VSE). Bieżące konsultacje do MPP wskazują zarówno na pozytywne zmiany jak i potencjalne obszary ryzyka w treści zaproponowanych poprawek. Pierwsze dotyczą m.in. wprowadzenia ułatwień w funkcjonowaniu Infolinii 116 006 dla ofiar przestępstw, udzielania specjalistycznego wsparcie dla ofiar przestępstw, płatności z góry za odszkodowania przez sprawców, prawa do kontroli decyzji w trakcie postępowania sądowego,  pomocy dla ofiar przestępstw w sądzie, w tym wsparcia osób niepełnosprawnych i gromadzenia danych. Z kolei obszary ryzyka w treści poprawek są związane głównie z niejasnym językiem dyrektywy,  brakiem akceptacji dla ogólnych usług wsparcia na rzecz ofiar przestępstw, w tym indywidualnej oceny potrzeb ofiar oraz wprowadzenia usług pierwszego kontaktu przez policję.

Wnioski z wdrażania Dyrektywy ds. ofiar

Na obecnym etapie realizacji projektu zakończyły się badania w formie ankiet i wywiadów pogłębionych, które miały na celu zrozumienie stopnia wdrożenia Dyrektywy UE w sprawie ofiar. Wnioski nasuwające się z tych analiz wskazują na wysoce niewystarczalne działania państwa członkowskich w obszarze ochrony ofiar, które dotyczą dziedzin takich jak:

Informacja

W wielu przypadkach informacje otrzymywane przez ofiary są nadal przekazywane skomplikowanym językiem prawniczym. Jednocześnie informacje, które otrzymują ofiary, są często przekazywane w trakcie jednego spotkania, więc nie są one w stanie ich zapamiętać i zrozumieć nawet najbardziej podstawowych informacji.

Wsparcie

W wielu państwach członkowskich brakuje sieci wsparcia ofiar, które mogłyby systematycznie wspierać je. Dostęp do usług wsparcia często zależy od miejsca zamieszkania ofiary. Tym samym osoby zamieszkujące np/ obszary wiejskie mają znacznie mniesze szanse uzyskania pomocy.

Odszkodowanie

Wiele państw członkowskich nie było w stanie udzielić jasnych informacji na temat uprawnień ofiar w zakresie uzyskania odszkodowania. Co więcej proces ubiegania się o odszkodowanie jest skomplikowany (np. przejście z postępowania karnego do cywilnego) i często nie może zostać wszczęty bez adwokata. Proces składania wniosków o odszkodowanie jest czasochłonny i często skutkuje otrzymaniem przez ofiary bardzo niskich kwot rekompensaty finansowej.

Więcej informacji na temat projektu znajduje się na stronie internetowej projektu:

Benevict – Victim Support Europe (victim-support.eu)

Zmiany w Europejskiej Dyrektywie ds. Ofiar

Na wniosek 60 organizacji pozarządowych z całej Europy, w tym Stowarzyszenie Wspierania Działań na Rzecz Osób Potrzebujących Pomocy DROGA w Olsztynku oraz organizacji Victim Support Europe Komisja Europejska zdecydowała się podjąć pierwsze kroki mające na celu poprawkę obowiązującej do tej pory Europejskiej Dyrektywy ds. Ofiar uchwalonej przez Parlament Europejski i Radę Europy.

Sygnatariusze wniosku do Komisji Europejskiej wnioskują o zmianę zapisów Dyrektywy, które będą docelowo zmierzać do wdrożenia krajowych strategii na rzecz ofiar oraz przyjęcia kompleksowych krajowych ram wsparcia ofiar przestępstw.

Komisja Europejska widzi z kolei konieczność m.in. wzmocnienia prawa ofiar do 1) uzyskiwania i dostępu do informacji, w tym bardziej efektywne uczestnictwo w sprawach karnych wraz z niezbędnym wsparciem sądów i stworzenie infolinii dedykowanej ofiarom 2) większej ochrony praw ofiar poprzez zindywidualizowaną ocenę, 3) większej ochrony dzieci oraz 4) uzyskiwania rekompensaty od sprawcy przestępstwa.

Poniżej odpowiedź sygnatariuszy na zapowiedź zmian w Dyrektywie.

Kampania informacyjna organizacji VSE i jej członków na temat europejskiego telefonu zaufania dla ofiar przestępstw

W związku z planowanymi poprawkami do Dyrektywy Praw Ofiar UE planujemy zorganizowanie kampanii informacyjnej na temat utworzenia na terenie całej UE infolinii 116 006 dla ofiar przestępstw. W kampanii weźmie udział 40 organizacji członkowskich należących do organizacji Victim Support Europe.

Przyłącz się do wspólnego apelu skierowanego do UE i państw członkowskich o wdrożenie i wsparcie utworzenia i funkcjonowania infolinii 116 006 na szczeblu krajowym.

Informacje i grafiki na temat kampanii będą udostępnione na naszej stronie internetowej oraz na profilu FB.


Stowarzyszenie DROGA pomaga realizować europejski projekt Benevict na temat praw ofiar przemocy

Stowarzyszenie DROGA zostało jednym z partnerów w europejskim projekcie Benevict realizowanym przez europejską sieć Victim Support Europe (VSE). Partnerstwo utworzone w ramach projektu BeneVict zbiera informacje na temat praktycznych aspektów implementacji europejskiej dyrektywy 2012/29/UE o prawach ofiar w państwach członkowskich. Jednym z elementów projektu jest badanie ankietowe oraz wywiady pogłębione przeprowadzone wśród przedstawicieli instytucji i organów związanych z wymiarem sprawiedliwości w Polsce (np. sędziowie, prokuratorzy, funkcjonariusze policji, zarządzający sektorem pozarządowym specjalizującym się we wsparciu ofiar przemocy, przedstawiciele ośrodków pomocy społecznej i inni). Badanie to będzie realizowane w Polsce przez Stowarzyszenie DROGA od połowy listopada 2022 r. do stycznia 2023 r.

Zamierzeniem projektu BeneVict jest zwiększenie praw ofiar przestępstw w UE. Projekt wspiera państwa członkowskie UE w podejmowaniu działań na rzecz ofiar przemocy, opracowywaniu ich własnych strategii krajowych, dostarczaniu narzędzi metodologicznych dla przyszłych wspólnych inicjatyw – w tym oceny wdrożeń dyrektywy, gromadzenia danych oraz opracowanie argumentów na rzecz zwiększenia korzyści płynących ze wsparcia ofiar i uzasadnienia ich jako inwestycji o charakterze społecznym.
Metodologia projektu ma również za zadanie opracowanie uchwycenia perspektywy płci i perspektyw ofiar różnych form przemocy w szczególności grup takich jak dzieci, ofiary terroryzmu, przestępstw z nienawiści, niepełnosprawnych oraz ofiar przemocy domowej.

W ramach projektu zostanie przeprowadzony przegląd różnych praktyk w zakresie gromadzenia danych, które mogą pomóc w identyfikacji i/lub rozwiązaniu kwestii równości płci i wiktymizacji ofiar.

Więcej na temat projektu: https://victim-support.eu/what-we-do/our-projects/ongoing/benevict/