Wdrażanie Dyrektywy „Ofiarowej”: Portugalia

Kontynuujemy upowszechnianie wyników naszego ostatniego raportu w projekcie BeneVict, żeby inspirować zmiany w krajowych usługach wsparcia dla ofiar w całej UE.

Raport w projekcie BeneVict obejmuje 26 krajów UE i bada, jak państwa członkowskie UE wdrożyły Dyrektywę w sprawie praw ofiar, dekadę po jej ustanowieniu.


Oto kilka pozytywnych wniosków z Portugalii!

Zmiany w Dyrektywie „ofiarowej” – Francja

Kontynuujemy publikację wyników naszego niedawno opublikowanego raportu BeneVict, aby zainspirować zmiany w krajowych usługach wsparcia w całej UE. Raport BeneVict obejmuje 26 krajów UE i analizuje, jak państwa członkowskie UE wdrożyły Dyrektywę dotyczącą praw ofiar, dziesięć lat po jej ustanowieniu.

Prawa człowieka dla ofiar przestępstw

Od początku lipca stowarzyszenie DROGA oraz stowarzyszenie ARKA rozpoczyna realizację wspólnego projektu pt.:”Prawa człowieka dla ofiar przestępstw”.

Celem projektu będzie wzmocnienie praw człowieka, w szczególności praw ofiar przestępstw, wynikający z obowiązywania w Polsce Dyrektywy 2012/29/UE, która ustanowiła normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw dla wszystkich krajów EU. W ramach projektu będziemy:
a) świadczyć usługi prawne, terapeutyczne i psychologiczne dla ofiar przestępstw
b) analizować zakres implementacji Dyrektywy w polskich przepisach prawnych, a w niektórych przypadkach podejmować działania na rzecz zmiany polskiego prawodawstwa w tym zakresie, zwłaszcza w odniesieniu do szczególnie wrażliwych grup społecznych będących ofiarami przestępstw (tj. dzieci, osoby niepełnosprawne, cudzoziemcy)
c) upowszechniać zapisy Dyrektywy w ramach planowanej na przyszły rok kampanii społecznej.

Projekt będzie realizowany w partnerstwie ze Stowarzyszeniem Pomocy Dzieciom i Rodzinie „ARKA” im. Ks. Juliana Żołnierkiewicza.

Projekt jest finansowany ze środków UE w ramach projektu “Building Bridges – Civic Capital in Local Communities”.

Wdrażanie Dyrektywy o prawach ofiar w krajach UE

Zaczniemy od dwóch „prostych” pytań: Jak wspieramy ofiary przestępstw w całej UE i czy Dyrektywa UE dotycząca praw ofiar funkcjonuje w praktyce? Nasze wyniki z projektu BeneVict pokazują osiągnięcia oraz największe wyzwania, z którymi borykają się państwa członkowskie UE we wdrożeniu tej dyrektywy.

BeneVict to projekt mający na celu wsparcie globalnej potrzeby posiadania ważnych i opartych na dowodach argumentów na rzecz postępu w prawach ofiar w całej UE. W latach 2022-2023 partnerstwo BeneVict przeprowadziło badania w 26 państwach członkowskich UE, aby ocenić implementację Dyrektywy dotyczącej praw ofiar, 10 lat po jej ustanowieniu. W ciągu najbliższych kilku tygodni VSE będzie dzielić się kluczowymi wynikami i wnioskami z tego badania na poziomie europejskim.

Ostatecznie wyniki te mogą stanowić podstawę do przemyślenia, zarówno na poziomie krajowym, jak i UE, w jaki sposób prawa ofiar są wdrażane (lub nie) oraz jakie działania są potrzebne, aby poprawić ich sytuację.

*W 2012 roku przyjęto Dyrektywę UE dotyczącą praw ofiar, aby zapewnić, że ofiary na całym obszarze UE mają prawo do równego dostępu do usług wsparcia. Państwa członkowskie zostały zobowiązane do zastosowania zapisów Dyrektywy do swojego prawa krajowego i praktycznego jej wdrożenia (do 16 listopada 2015 roku), tak aby umożliwić ofiarom korzystanie z praw, które są w niej zawarte.

Niestety, do dziś państwa członkowskie nie wprowadziły odpowiednich procedur i mechanizmów wdrożenia Dyrektywy.

Dowiedz się więcej na: [https://victim-support.eu/what-we-do/our-projects/ongoing/benevict/](https://victim-support.eu/what-we-do/our-projects/ongoing/benevict/)

Podsumowanie wyników kampanii społecznej na temat Dyrektywy ofiarowej

W dniach od 27 maja do 8 czerwca 2024 r. Stowarzyszenie DROGA zorganizowało społeczną kampanię, której celem jest obrona praw ofiar przestępstw i popularyzacja zapisów europejskiej Dyrektywy  2012/29/UE, zwanej Dyrektywą „ofiarową”, przyjętą przez UE w 2012 r.

W ramach kampanii przygotowano 1 film, 3 rolki oraz 13 postów w mediach społecznościowych oraz na stronie www stowarzyszenia.

Całkowity zasięg kampanii: 129 167 osób, 6548 reakcji, 26 komentarzy i 25 udostępnień.

Kampania była została dofinansowania ze środków UE przy wsparciu europejskiej sieci wspierającej prawa ofiar Victims Support Europe (#VSE) oraz Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom i Rodzinie „ARKA” im. Ks. Juliana Żołnierkiewicza z Olsztyna.

Wspólne stanowisko organizacji pozarządowych w sprawie proponowanych zmian w treści Dyrektywy o Prawach Ofiar

W dniu 13 czerwca Rada Unii Europejskiej przyjęła swoje stanowisko w sprawie rewizji Dyrektywy o prawach ofiar. Mimo, że ponad dwanaście lat po jej pierwszym przyjęciu była to okazja do wzmocnienia praw ofiar przestępstw, obecne stanowisko Rady pokazuje niewielką gotowość do takich działań. Propozycje Komisji Europejskiej zostały w dużej mierze odrzucone lub osłabione, zmieniając zobowiązania na jedynie opcje, co ogranicza skuteczność Dyrektywy i pozostawia wiele ofiar niewystarczająco chronionych. Konkretnie, usunięto lub osłabiono prawa dotyczące bezpiecznego zgłaszania przestępstw, wsparcia sądowego, dostępu do opieki medycznej, ochrony prywatności, prawa do informacji i udziału, odszkodowań od sprawców, środków prawnych oraz przeglądów decyzji. Ponadto, zmniejszono rolę organizacji pozarządowych, co zwiększa ryzyko stygmatyzacji i dyskryminacji.

Stanowisko Rady kontrastuje z raportem Parlamentu Europejskiego, który proponuje skuteczny ramowy akt prawny dla skoordynowanego wsparcia, ochrony i sprawiedliwości dla ofiar przestępstw. Parlament uznaje inwestycje w prawa i usługi dla ofiar za kluczowe dla zmniejszenia kosztów przestępczości i zwiększenia zdolności powrotu do pracy, a także dla efektywności postępowań karnych.

Państwa członkowskie UE niedawno przyjęły inne dyrektywy, pokazując gotowość do poprawy praw określonych grup ofiar. Teraz powinny potwierdzić swoje zobowiązanie wobec wszystkich ofiar przestępstw, podnosząc minimalne standardy w rewizji Dyrektywy o prawach ofiar. Wszystkie ofiary powinny być traktowane równo, niezależnie od tożsamości płciowej, orientacji seksualnej, wieku, niepełnosprawności, pochodzenia etnicznego, statusu pobytu czy rodzaju wykorzystania.

Wzywamy wszystkie państwa członkowskie UE i Parlament Europejski do wspólnego działania na rzecz każdej ofiary w UE. Zachęcamy do przyjęcia rozwiązań proponowanych przez Komisję Europejską i Parlament, aby prawa ofiar stały się rzeczywistością. Przyjmując silną Dyrektywę o prawach ofiar, państwa członkowskie mogą pokazać swoje zaangażowanie w wartościowanie podstawowych praw człowieka, godności ludzkiej i wartości Unii Europejskiej.

Od wczoraj obowiązuje nowa Dyrektywa UE w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej

W dniu 13 czerwca 2024 roku weszła w życie nowa dyrektywa UE 2024/1385 w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Nowa dyrektywa nakłada na państwa członkowskie obowiązek ochrony, reagowania i wsparcia dla ofiar i przemocy domowej, w tym wprowadza przepisy w zakresie dostępu do pomocy medycznej, psychologicznej i prawnej.

Teraz czas na państwa członkowie, w tym Polskę, które zobligowane są do przekształcenia zapisów Dyrektywy na przepisy krajowe.

Poniżej tekst Dyrektywy UE 2024/1385 w języku polskim:

Sprawcy przemocy w rodzinie powinni podlegać programom korekcyjno-edukacyjnym

Wszyscy sprawcy przemocy w rodzinie, nawet ci skazani na bezwzględną karę więzienia, powinni być zobowiązani do uczestnictwa w programie korekcyjno-edukacyjnym. Obecnie sądy nie muszą nakazywać takich działań, ale programy faktycznie pomagają zmienić zachowanie sprawców.

Jednakże obecne przepisy nie dają możliwości nałożenia obowiązku uczestnictwa w takim programie na osoby skazane na bezwzględną karę więzienia. Choć Służba Więzienna może zaproponować im udział w indywidualnym programie resocjalizacyjnym podczas odbywania kary, skazani nie są do tego zobowiązani. Jeśli opuszczają więzienie bez uczestnictwa w programie, nie są też zobligowani do jego podjęcia w przyszłości.

Ważne jest, aby wprowadzić nakaz uczestnictwa w takim programie w przypadku skazania sprawcy przemocy w rodzinie na bezwzględną karę więzienia i aby sąd orzekał ten środek w przypadku takich wyroków.

Wesprzyj naszą kampanię i zapytaj kandydata na europosła, w jaki sposób zamierza chronić ofiary przestępstw!

Kampania jest realizowana przy wsparciu organizacji #VSE (Victims Support Europe) oraz Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom i Rodzinie „Arka” im. ks. Juliana Żołnierkiewicza.

Kampania stanowi część projektu pt. „Popularyzacja zapisów europejskiej dyrektywy ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw”, który jest dofinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu SPLOT WARTOŚCI.

Nagrywanie czynności ze śledztwa i procesu karnego powinno być obligatoryjne

Kodeks postępowania karnego przewiduje możliwość utrwalania za pomocą urządzenia rejestrującego obraz lub dźwięk protokołowanych czynności, o czym należy poinformować osoby w nich uczestniczące. Nagrywa się przesłuchanie świadka lub biegłego w sytuacji, gdy istnieje obawa, że w dalszej części postępowania nie będzie to możliwe. Podobnie nagrywa się przesłuchanie pokrzywdzonego w przypadku spraw dotyczących przestępstw na tle seksualnym. Wprowadzenie obowiązku nagrywania dźwięku czynności protokołowanych umożliwia dokładne odtworzenie wypowiedzi świadków na kolejnych etapach postępowania karnego. Nagranie przesłuchania w fazie przygotowawczej ogranicza ryzyko naruszenia praw procesowych osób przesłuchiwanych, szczególnie tych, które nie mają obrońcy lub pełnomocnika, poprzez ograniczenie możliwości manipulowania treścią ich wypowiedzi. Ponadto, chroni to funkcjonariuszy publicznych – policjantów i prokuratorów – przed oskarżeniami o nadużycie uprawnień lub zaniechanie obowiązków. Nagrywanie rozpraw umożliwiłoby wierną rejestrację wypowiedzi, stanowisk i wniosków stron.

Wesprzyj naszą kampanię i zapytaj kandydata na europosła, w jaki sposób zamierza chronić ofiary przestępstw!

Kampania jest realizowana przy wsparciu organizacji #VSE (Victims Support Europe) oraz Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom i Rodzinie „Arka” im. ks. Juliana Żołnierkiewicza.

Kampania stanowi część projektu pt. „Popularyzacja zapisów europejskiej dyrektywy ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw”, który jest dofinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu SPLOT WARTOŚCI.

Prawa ofiar przestępstw w Polsce. Czas to zmienić!

Dyrektywa „ofiarowa” miała we wszystkich krajach członkowskich poprawić sytuację ofiar przestępstw. Chodziło o wprowadzenie takich przepisów, które pozwolą reagować na indywidualne potrzeby ofiar i które sprawią, że każda ofiara przestępstwa będzie chroniona, wspierana, informowana i będzie miała dostęp do wymiaru sprawiedliwości niezależnie od narodowości i miejsca zamieszkania w UE. Szczególną uwagę dyrektywa poświęca wsparciu i ochronie tych ofiar, które szczególnie narażone są na wtórną i ponowną wiktymizację, zastraszenie oraz odwet ze strony sprawcy (np. ofiarom przemocy ze względu a płeć, czy ofiarom przemocy w bliskich związkach).

Dyrektywa wskazuje, że żeby ocenić potrzeby osoby pokrzywdzonej przestępstwem, należy brać pod uwagę:

  • cechy osobowe ofiary (wiek, płeć oraz tożsamość płciowa, pochodzenie etniczne, rasa, religia, orientacja seksualna, stan zdrowia, niepełnosprawność)
  • problemy z komunikacją, związek ze sprawcą lub zależność od niego i to, czy doświadczyła przestępstwa w przeszłości
  • zobowiązuje też państwa członkowskie do szczególnego, zintegrowanego wsparcia dla ofiar przemocy seksualnej, przemocy na tle płciowym i ofiary przemocy w bliskich związkach.
    Niestety, w polskich przepisach wdrażających dyrektywę nie mówi się wprost o cechach osobowych pokrzywdzonego, które należy każdorazowo uwzględnić, oceniając szczególne potrzeby tej osoby związane m.in. z udziałem w postępowaniu. Dyrektywa wymaga, by państwo udzielało pomocy ofiarom przestępstw w rozumieniu i byciu rozumianym od momentu pierwszego kontaktu z właściwym organem. Kłopoty z komunikacją mogą mieć nie tylko cudzoziemcy, ale np. osoby niewidzące, z niepełnosprawnością intelektualną, czy niepełnoletnie. Polska nadal nie gwarantuje właściwego przesłuchiwania ofiar przestępstw. Dyrektywa wskazuje, jakie rozwiązania powinny być stosowane wobec ofiar przestępstw. Należą do nich:
    – przesłuchanie w zaprojektowanych lub przystosowanych do tego celu pomieszczeniach;
    – prowadzenie przesłuchania przez lub z udziałem odpowiednio przeszkolonych specjalistów;
    – prowadzenie wszelkich przesłuchań ofiar przez te same osoby;
    – zapewnienie podczas postępowania sądowego środków umożliwiających unikanie kontaktu wzrokowego między ofiarami a sprawcami, również w trakcie składania zeznań;
    – możliwość przesłuchania ofiary pod jej nieobecność na sali sądowej;
    – unikanie zbędnych pytań dotyczących życia prywatnego ofiary, niezwiązanych z przestępstwem oraz umożliwienie przeprowadzenia przesłuchania bez obecności publiczności.
    Tymczasem polska procedura karna przewiduje możliwość przesłuchania ofiar w specjalnych pomieszczeniach jedynie w kilku przypadkach. Chodzi o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej, przestępstwa przeciwko wolności, wolności seksualnej i obyczajności oraz przeciwko rodzinie i opiece w stosunku do pokrzywdzonych małoletnich, a także przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności (należałoby dodatkowo podkreślić szczególną pozycję ofiar przemocy domowej i seksualnej, a także przestępstw z nienawiści).

Wesprzyj naszą kampanię i zapytaj kandydata na europosła, w jaki sposób zamierza chronić ofiary przestępstw!

Kampania realizowana przy wsparciu VSE (Victim Support Europe) oraz Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom i Rodzinie „Arka” im. ks. Juliana Żołnierkiewicza.

Kampania stanowi część projektu pt. „Popularyzacja zapisów europejskiej dyrektywy ustanawiającej normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw”, który jest dofinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach projektu SPLOT WARTOŚCI.